Webinar: Nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp thông qua thị trường các-bon và chứng nhận bền vững - Mô hình của Rainforest Alliance

TẢI TÀI LIỆU

Trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững, giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết trên thị trường quốc tế, ngành nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ cả về phương thức sản xuất lẫn cách thức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Các công cụ như chứng nhận bền vững và thị trường các-bon được kỳ vọng không chỉ hỗ trợ tuân thủ các quy định mới, mà còn mở ra cơ hội gia tăng giá trị cho nông sản và cải thiện sinh kế cho nông hộ.

Nhằm chia sẻ cách tiếp cận, kinh nghiệm và các bài học thực tiễn từ quá trình triển khai các mô hình này, Mạng lưới nghiên cứu chính sách nông lâm nghiệp đã tổ chức webinar trực tuyến“Nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp thông qua thị trường các-bon và chứng nhận bền vững: Mô hình của Rainforest Alliance” vào chiều ngày 27/03/2026.

Cách tiếp cận của Rainforest Alliance: từ chứng nhận đến chuyển đổi hệ thống sản xuất

Diễn giả chính của webinar là ông Nguyễn Văn Thiết, Giám đốc Quốc gia của Rainforest Alliance tại Việt Nam. Với hơn 40 năm kinh nghiệm trong quản lý chuỗi cung ứng nông sản chủ lực như cà phê, hồ tiêu, chè và ca cao, ông Thiết đã chia sẻ tổng quan về cách Rainforest Alliance tiếp cận phát triển nông nghiệp bền vững thông qua hệ thống chứng nhận. Theo ông Thiết, chứng nhận Rainforest Alliance không đơn thuần là một bộ tiêu chuẩn kỹ thuật, mà là một hệ thống quản trị chuỗi cung ứng, trong đó việc quản lý được thực hiện đến từng nông hộ và từng thửa đất, đi kèm với cơ chế truy xuất nguồn gốc và chia sẻ trách nhiệm giữa các tác nhân trong chuỗi. Cách tiếp cận này giúp giảm gánh nặng cho người sản xuất, đồng thời đáp ứng hiệu quả các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có quy mô chứng nhận Rainforest Alliance lớn trong ngành cà phê, với 20% tổng sản lượng quốc gia. Đây được xem là nền tảng quan trọng để tiếp tục chuyển dịch sang các mô hình sản xuất bền vững hơn.

Nông lâm kết hợp và nông nghiệp tái sinh: bước chuyển tất yếu

Một nội dung trọng tâm của webinar là định hướng chuyển từ nông nghiệp bền vững sang nông lâm kết hợp và nông nghiệp tái sinh. Theo chia sẻ của diễn giả, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét và yêu cầu từ thị trường ngày càng cao, việc “giảm tác động tiêu cực” là chưa đủ; thay vào đó, hệ thống sản xuất cần hướng tới phục hồi đất, tăng đa dạng sinh học và nâng cao khả năng chống chịu. Rainforest Alliance đang thúc đẩy các mô hình nông lâm kết hợp, trong đó cây trồng chính (như cà phê) được kết hợp với cây che bóng, cây lâm nghiệp và cây ăn quả. Mô hình này vừa cải thiện điều kiện sinh thái, vừa tạo thêm sinh khối, làm cơ sở cho các sáng kiến liên quan đến carbon trong nông nghiệp.

Thị trường các-bon: cơ hội mới nhưng không phải “giải pháp nhanh”

Webinar cũng dành nhiều thời gian thảo luận về các sáng kiến carbon trong nông nghiệp, đặc biệt là chương trình ACORN – mô hình loại bỏ carbon thông qua trồng cây và tạo sinh khối. Theo ông Nguyễn Văn Thiết, Rainforest Alliance tiếp cận carbon theo hai hướng song song: giảm phát thải thông qua thực hành canh tác cải tiến, và loại bỏ carbon thông qua nông lâm kết hợp. Các kết quả thực tế cho thấy chỉ riêng việc điều chỉnh quản lý phân bón và tăng sử dụng phân hữu cơ đã có thể giúp giảm đáng kể lượng phát thải trên đơn vị sản phẩm. Tuy nhiên, diễn giả nhấn mạnh rằng carbon không nên được xem là nguồn thu ngắn hạn hay duy nhất. Thay vào đó, các sáng kiến carbon cần được gắn chặt với mục tiêu lâu dài là cải thiện hệ sinh thái sản xuất và sinh kế của nông dân. Nếu tách rời các yếu tố kinh tế – xã hội, các dự án carbon rất dễ đối mặt với rủi ro về tính bền vững.

Những trao đổi và câu hỏi nổi bật từ người tham dự

Phần thảo luận của webinar thu hút sự quan tâm lớn từ các đại biểu đến từ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và tổ chức tư vấn. Các câu hỏi tập trung vào:

• Phương pháp đo đếm và xác minh lượng carbon hấp thụ;
• Khả năng đảm bảo minh bạch và công bằng trong phân bổ thu nhập từ carbon;
• Tác động của mô hình nông lâm kết hợp đến năng suất cây trồng chính;
• Điều kiện để nông hộ nhỏ có thể tham gia các chương trình carbon;
• Mối liên hệ giữa chứng nhận bền vững, yêu cầu EUDR và thị trường các-bon.

Những trao đổi này cho thấy mối quan tâm ngày càng lớn đối với việc lồng ghép các công cụ môi trường – thị trường vào chiến lược phát triển nông nghiệp của Việt Nam.

Gợi mở cho định hướng trong thời gian tới

Từ các chia sẻ và thảo luận tại webinar, có thể thấy rằng chứng nhận bền vững và thị trường các-bon đang mở ra những hướng đi mới cho ngành nông nghiệp, nhưng cũng đồng thời đặt ra yêu cầu về khung chính sách rõ ràng, dữ liệu minh bạch và cách tiếp cận lấy nông hộ làm trung tâm. trợ doanh nghiệp và nông hộ triển khai các yêu cầu chứng nhận, thúc đẩy thực hành nông nghiệp tốt và chuyển đổi sang mô hình nông lâm kết hợp, hướng tới nông nghiệp tái sinh.