Ngành lâm nghiệp Việt Nam thúc đẩy hợp tác với cộng đồng doanh nghiệp quốc tế

TẢI TÀI LIỆU

Ngày 24/6/2025, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (VNFOREST) trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đã phối hợp với Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), các hiệp hội, chi hội thành viên của VIFOREST và Forest Trends tổ chức cuộc tọa đàm  “Thương mại gỗ và sản phẩm gỗ giữa Việt Nam và Mỹ” với đối tác Hiệp hội Đồ gỗ Quốc tế (International Wood Product Association – IWPA). Tại tọa đàm, hai bên đã chia sẻ nhiều thông tin về các hoạt động mà cộng đồng doanh nghiệp đang tiến hành trong bối cảnh tình hình thương mại giữa hai nước, đặc biệt là ngành gỗ, gặp nhiều khó khăn từ đầu năm 2025 đến nay do chính quyền của tổng thống Trump áp thuế đối ứng lên hàng hóa nhập khẩu để giảm thâm hụt thương mại. Tọa đàm đã thu hút gần 200 khách mời từ các cơ quan, bộ ngành liên quan và các doanh nghiệp tham gia theo dõi và chia sẻ ý kiến tại hội trường và qua kênh trực tuyến. Phát biểu khai mạc, ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết thời hạn 9/7 mà chính phủ Mỹ dự định áp thuế đối ứng 46% lên Việt Nam đang đến rất gần, đòi hỏi ngành lâm nghiệp tìm biện pháp tháo gỡ vướng mắc, rủi ro trong thời gian sớm nhất.

Ảnh 1: Ông Trần Quang Bảo phát biểu khai mạc hội thảo

Nguồn: Bảo Thắng – Báo Nông nghiệp và Tài nguyên Môi trường

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VIFOREST, cho biết Mỹ là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của ngành gỗ Việt Nam, chiếm trung bình khoảng 60% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của cả nước. Năm 2024, Mỹ nhập khẩu khoảng 9 tỷ USD gỗ và sản phẩm gỗ từ Việt Nam, bao gồm các mặt hàng chính là ghế gỗ, đồ gỗ nhà bếp, phòng ngủ, ván gỗ, cấu kiện gỗ, v.v. Trong khi đó, Việt Nam cũng nhập khẩu khoảng 326 triệu USD từ Mỹ, chủ yếu đến từ trên 303.000 m3 gỗ tròn và 429.000 m3 gỗ xẻ. Theo ông Hoài, tình hình thế giới đang trải qua nhiều biến động lớn như dịch bệnh, xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung vận tải biển và dịch vụ logistics, dẫn tới chi phí đầu vào của ngành gỗ tăng cao trong khi sức mua toàn cầu đã suy yếu do nền kinh tế suy yếu. Mặt khác, các nước nhập khẩu đã và đang áp dụng quá nhiều quy định về gỗ hợp pháp, truy xuất nguồn gốc gỗ như Lacey Act, EUDR, CITES, hay các nhà mua yêu cầu gỗ có chứng chỉ bền vững như FSC, PEFC/VFCS, v.v. Các rào cản này khiến chi phí sản xuất của ngành gỗ không ngừng gia tăng.

Ngoài ra, tại thị trường Mỹ, Việt Nam còn phải đối mặt với nhiều cuộc điều tra nhắm vào sản phẩm gỗ. Năm 2022, Điều tra 301 đã kết thúc bằng thỏa thuận hợp tác Việt Nam-Mỹ về chống khai thác gỗ bất hợp pháp (gọi tắt là thỏa thuận 301), trong đó Việt Nam cam kết loại bỏ gỗ bất hợp pháp ra khỏi chuỗi cung ứng gỗ. Hiện tại, hầu hết các mặt hàng gỗ có giá trị kim ngạch xuất khẩu cao hiện Việt Nam đang xuất khẩu vào thị trường này đều đang bị Chính phủ Mỹ điều tra theo Điều 232 của Đạo luật mở rộng thương mại của Chính phủ Mỹ. Gần đây nhất là vào ngày 22/5 vừa qua Liên minh Công bằng thương mại về Gỗ dán cứng của Mỹ đã đệ đơn khởi kiện các doanh nghiệp (DN) sản xuất của Việt Nam (và DN của Trung Quốc, Indonesia), trong đó đưa ra cáo buộc rằng các sản phẩm gỗ dán của Việt Nam nhận được trợ cấp từ chính phủ Việt Nam trước khi xuất khẩu vào Mỹ và được bán với mức giá dưới giá thành và điều này làm tổn hại tới các doanh nghiệp sản xuất tại Mỹ. Tất cả các yếu tố này hiện đang tác động không nhỏ tới tâm lý và hoạt động sản xuất kinh doanh của các DN sản xuất trong ngành.

Ảnh 2: Các đại biểu thảo luận tình hình thương mại gỗ giữa Mỹ và Việt Nam để tìm giải pháp vượt qua khó khăn

Nguồn: Forest Trends

Theo nhóm nghiên cứu của các hiệp hội gỗ và Forest Trends, kể từ khi thương chiến Trung – Mỹ bất đầu năm 2018 đến nay, lượng gỗ và sản phẩm gỗ nhập khẩu từ Trung Quốc vào Việt Nam đã tăng đáng kể, dẫn đến nhiều nghi vấn và cáo buộc gian lận xuất xứ của phía Mỹ đối với đồ gỗ Việt Nam. Một số nhóm sản phẩm rủi ra bao gồm gỗ dán, ghế ngồi, đồ nội thất. Các nhà xuất khẩu ngành gỗ hàng đầu tập trung tại các tỉnh phía Nam (Bình Dương, Đồng Nai, v.v.), hầu hết là DN FDI từ British Virgin Islands & Hoa Kỳ, Singapore, Trung Quốc, Đài Loan. Các doanh nghiệp FDI chiếm 25%-30% số lượng doanh nghiệp với KNXK chiếm 67%-71% tổng KNXK của ngành gỗ vào Mỹ. Còn lại, các DN có vốn đầu tư nội địa chiếm 70%-75% số lượng doanh nghiệp, với KNXK chiếm 29%-33% tổng KNXK của ngành gỗ vào Mỹ. Do đó, khi tình hình xuất khẩu bị ảnh hưởng, các DN có vốn đầu tư từ Mỹ cũng bị ảnh hưởng không kém DN nội địa. Thực tế, việc đánh thuế cao gây thiệt hại cho cả nhà nhập khẩu và người tiêu dùng ở Mỹ chứ không đưa việc làm trong ngành chế biến gỗ trở lại Mỹ do đây là ngành thâm dụng lao động và tài nguyên.

Nguyên liệu gỗ được sử dụng để chế biến xuất khẩu sang thị trường Mỹ chủ yếu có nguồn gốc từ gỗ rừng trồng trong nước như keo, bạch đàn, cao su nhưng cũng dùng nhiều loại gỗ nhập khẩu từ Mỹ như sồi, thông, óc chó, anh đào, v.v. Mỹ cũng đồng thời là nước xuất khẩu gỗ tròn và gỗ xẻ lớn thứ hai vào Việt Nam. Tuy không có thống kê đầy đủ, tỷ lệ gỗ nhập khẩu từ Mỹ được sử dụng cho chế biến và tái xuất khẩu sang Mỹ rất lớn. Do đó, các hàng rào thương mại của chính quyền tổng thống Trump sẽ gây ảnh hưởng đến cả ngành chế biến gỗ ở Việt Nam và ngành xẻ gỗ ở Mỹ. Thực tế, đã có nhiều ý kiến phản đối các chính sách này tại Mỹ, bao gồm một số quyết định ngăn chặn quyền áp thuế của tổng thống Trump của tòa án.

Trong bối cảnh này, việc tăng cường hợp tác với các đối tác thương mại trong và ngoài nước có vai trò quan trọng hơn bao giờ hết. Chia sẻ tại tọa đàm, bà Ashley Amidon, Giám đốc điều hành IWPA, cho biết sự bất mãn đối với thương mại hàng hóa từ Trung Quốc đã tồn tại nhiều năm nay trong nội bộ chính phủ Mỹ và đây có thể là nguyên nhân chính dẫn đến dự định đánh thuế nhập khẩu lên đến 46% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam lần này. Việc Tổng thống Trump có nhận định tiêu cực về các mặt hàng của Việt Nam với vai trò ‘trung chuyển’ cho hàng hóa Trung Quốc sẽ khiến việc tìm giải pháp tháo gỡ trở nên khó khăn. Do đó, các DN Việt Nam cần tích cực hợp tác, phối hợp với các cơ quan điều tra thương mại của Mỹ, cung cấp các thông tin khi được yêu cầu để thể hiện thiện chí, chứng minh sự tuân thủ của DN đối với chính sách thương mại của Mỹ và giúp các cơ quan điều tra đưa ra kết luận khách quan, có lợi cho doanh nghiệp hai bên nhất. Ông Trần Quang Bảo cho biết, theo một số nguồn tin, kết luận của Điều tra 232 sẽ sớm được đưa ra trong vòng 2-3 tháng tới. Do đó, các DN cần nhanh chóng hoàn thành các thủ tục công bố, kiến nghị lên DOC trong thời gian sớm nhất. 

Ảnh 3: Các khách mời trực tuyến tham gia hội thảo

Nguồn: Forest Trends

Ông Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành chương trình “Chính sách, Thương mại và Tài chính Lâm nghiệp” của Forest Trends đã nêu ra tình trạng hình ảnh ngành gỗ Việt Nam thường bị gắn với các hoạt động tiêu cực như sử dụng nguyên liệu gỗ nhập khẩu rủi ro để chế biến xuất khẩu, là trung tâm trung chuyển của Trung Quốc, việc mở rộng xuất khẩu dẫn đến mất rừng tự nhiên, v.v. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến một loạt rào cản thương mại mà các đại biểu đã nêu ở trên. Do đó, việc cung cấp thông tin để cộng đồng quốc tế hiểu rõ về ngành gỗ có vai trò cực kỳ quan trọng để giảm rủi ro và mở rộng thị trường bên cạnh những nỗ lực đàm phán thương mại và tăng nhập khẩu nguyên liệu gỗ từ Mỹ mà Chính phủ và doanh nghiệp đang làm. Trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động, ngành gỗ cần thay đổi phương pháp tiếp cận, chủ động tiếp cận và cung cấp thông tin, tăng cường đối thoại, trao đổi thông tin với thị trường xuất khẩu và các tổ chức môi trường, trực tiếp tham gia làm thành viên của các hiệp hội quốc tế như IWPA, Hiệp hội Gỗ cứng Hoa Kỳ (AHEC), Hiệp hội Gỗ mềm Hoa Kỳ, Hiệp hội Đồ gỗ Anh Quốc (Timber Development UK), v.v. Các cơ quan quản lý và hiệp hội đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

Trước đó, từ ngày 1/6 – 7/6/2025, đoàn công tác của ngành lâm nghiệp, dẫn đầu là Bộ trưởng Đỗ Đức Duy, thứ trưởng Hoàng Trung cùng đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Cục Chăn nuôi và Thú y, Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cùng một số doanh nghiệp lớn trong ngành đã có chuyến làm việc với nhiều đối tác chính phủ và doanh nghiệp tại Mỹ. Trong chuyến công tác này, các doanh nghiệp thành viên của hiệp hội gỗ ở TP Hồ Chí Minh (HAWA), Đồng Nai (DOWA), v.v. đã ký biên bản ghi nhớ thỏa thuận tăng nhập khẩu thêm hàng trăm triệu USD mặt hàng gỗ tròn và gỗ xẻ của Mỹ từ giờ đến 2026 như một phần trong nỗ lực chứng minh thiện chí của Việt Nam nhằm giảm thiểu thâm hụt thương mại với Mỹ. Với sự hỗ trợ của Forest Trends, TS. Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm và đại diện các hiệp hội gỗ đã có một số cuộc họp quan trọng với Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), Bộ Tư pháp Mỹ (USDOJ), một số tổ chức môi trường như Viện Tài nguyên Thế giới (World Resource Institute – WRI), Tổ chức Điều tra Môi trường (Environmental Investigation Agency), và Hiệp hội Đồ gỗ quốc tế (IWPA) nhằm chia sẻ thông tin về các nỗ lực tăng cường khung pháp lý và thực thi pháp luật chống phá rừng, thúc đẩy chuỗi cung ứng gỗ và sản phẩm gỗ bền vững, giảm phát thải và chống biến đổi khí hậu của Việt Nam trong những năm vừa qua. Tọa đàm ngày 24/6 là hoạt động tiếp theo trong chương trình hỗ trợ của Forest Trends đối với cộng đồng doanh nghiệp ngành lâm nghiệp Việt Nam nhằm tăng cường hợp tác quốc tế trong bối cảnh các nước có nhiều thay đổi về chính sách thương mại, ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình xuất khẩu và sinh kế của hàng triệu công nhân và hộ trồng rừng tại Việt Nam.