Triển khai dự án carbon: bài học từ kinh nghiệm thực tiễn

Trong bối cảnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến tham vấn cho Dự thảo Nghị định hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng, ông Nguyễn Trung Thông – đại diện Mạng lưới Các-bon Rừng đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hải Đăng – Chuyên gia biến đổi khí hậu thuộc Tổ chức Save the Children tại Việt Nam; và Tiến sĩ Nguyễn Thị Hải – Cố vấn kỹ thuật của Tổ chức Global Evergreen Alliance có trụ sở tại Úc. Cuộc trao đổi tập trung vào vấn đề thực tiễn tại Việt Nam do Save the Children thực hiện và kinh nghiệm triển khai dự án các-bon trên tại Châu Phi từ GEA trong thiết kế dự án các-bon rừng, đặc biệt là chia sẻ lợi ích và sự đồng thuận một cách tự nguyện được thông báo trước và được cung cấp đầy đủ thông tin (FPIC).

Tổ chức Save Children hiện đang thực hiện đánh giá khả thi để xây dựng thiết kế dự án với mục tiêu có thể đăng ký với tiêu chuẩn Gold Standard, từ đó tìm kiếm nhà đầu tư xây dựng tài liệu thiết kế và triển khai dự án. Dự án tập trung vào hoạt động trồng rừng ngập mặn tại Cà Mau trên đất rừng sản xuất là rừng trồng, với quy mô dự kiến là 1500ha, đã giao và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình.

Tổ chức Global Evergreen Alliance hiện đang triển khai dự án Restore Africa, là một trong những chương trình phục hồi đất quy mô lớn nhất hiện nay. Mục tiêu chính của dự án là trồng lại rừng và phục hồi các hệ sinh thái rộng lớn tại những vùng bị thoái hóa ở châu Phi và tăng cường hấp thụ các-bon, đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải toàn cầu.

Mạng lưới Các-bon Rừng xin chia sẻ nội dung cuộc trao đổi này tới quý độc giả với kỳ vọng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ các tổ chức đang triển khai dự án các-bon thực tế.

1. Cơ chế chia sẻ lợi ích trong dự án đầu tư các-bon cần linh hoạt nhưng minh bạch: Không có tỷ lệ cố định, nhưng cần dựa trên thương lượng minh bạch, có sự tham gia thực chất của cộng đồng và phản ánh chi phí thực tế.

2. Cần truyền thông rõ ràng về giá tín chỉ các-bon trên thị trường tự nguyện để tránh kỳ vọng: Giá tín chỉ các-bon trên thị trường tự nguyện thường thấp nên các tiêu chuẩn các-bon thường gắn với các yêu cầu về đồng lợi ích (co-benefits) hay với các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG).

• Lưu ý: Truyền thông về thị trường các-bon tự nguyện là nhiệm vụ cấp thiết. Thực tế hiện nay có nhiều cách hiểu về mức giá tín chỉ các-bon trên thị trường bắt buộc, thường rất cao so với thị trường tự nguyên. Điều này dễ gây hiểu lầm cho cộng đồng và các bên liên quan về sự khác biệt giữa các tiêu chuẩn, các loại tín chỉ và thị trường. Cần truyền thông chủ động, đơn giản hóa nội dung, giúp cộng đồng và chính quyền địa phương hiểu đúng, tránh kỳ vọng sai lệch.

3. Tổ chức trung gian giữ vai trò then chốt: Cần có một tổ chức trung gian đủ năng lực để đăng ký dự án, đại diện giao dịch và quản lý phân phối lợi ích, tránh rủi ro cho cộng đồng.

• Lưu ý: Điều 16 Nghị định 119/2024/NĐ-CP đã cho phép sự tham gia của bên trung gian trong việc hỗ trợ trao đổi tín chỉ trên thị trường carbon trong nước, chủ yếu ở giai đoạn sau khi đã hình thành tín chỉ (dạng broker).

4. Dự án quy mô nhỏ có thể gắn với kêu gọi tài trợ thay vì đầu tư thuần túy: Với quy mô nhỏ như trường hợp của Save the Children đang hỗ trợ, nên ưu tiên huy động tài trợ thay vì áp dụng theo cơ chế đầu tư vì tính kinh tế không đủ hấp dẫn.

5. Tăng cường năng lực cho các tổ chức nhà nước và cộng đồng: Thiết kế dự án, MRV, FPIC là những yêu cầu kỹ thuật cao, đòi hỏi sự hỗ trợ dài hạn và chuyên sâu và thường sẽ do một tổ chức tư vấn kỹ thuật thực hiện. Tuy nhiên sẽ cần có nhiều hoạt động tăng cường năng lực cho đơn vị chủ rừng và cộng đồng để đảm bảo họ có thể tham gia đầy đủ và hiệu hiệu quả trong suốt quá trình triển khai dự án các-bon rừng.

Các nhận định trên đây được Mạng lưới Các-bon Rừng tổng hợp và phát triển từ cuộc trao đổi giữa Mạng lưới Các-bon Rừng và các diễn giả, không phản ánh quan điểm của nhà tài trợ hay các đơn vị mà các diễn giả đang công tác. Mạng lưới Các-bon Rừng không chịu trách nhiệm với việc sử dụng thông tin cho bất cứ mục đích nào của bên thứ ba. Mọi câu hỏi và ý kiến bình luận, xin vui lòng gửi tới email: hathuckpt@gmail.com để được hỗ trợ. Trân trọng cảm ơn quý độc giả.

Thumbnail photo: (c) Save the Children