Nông hộ cà phê Việt Nam trước ngưỡng cửa EUDR: Thách thức – cơ hội và vai trò dẫn dắt từ chuỗi cung ứng

TẢI TÀI LIỆU

Buôn Ma Thuột, 18/7/2025 – Tại trung tâm vùng cà phê lớn nhất Việt Nam, đại diện các hộ sản xuất, đại lý thu mua, doanh nghiệp xuất khẩu, hiệp hội ngành hàng, tổ chức quốc tế và cơ quan nhà nước đã cùng nhau thảo luận tại buổi trao đổi kỹ thuật “Nông hộ sản xuất cà phê và khả năng đáp ứng Quy định chống mất rừng của EU (EUDR)”. Sự kiện do Mạng lưới EUDR Lâm nghiệp, Forest Trends và TAVINA phối hợp tổ chức.

Trong bối cảnh EU – thị trường chiếm tới 40% lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam – áp dụng các yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc và không mất rừng, vấn đề đặt ra là: liệu gần 95% sản lượng cà phê đến từ nông hộ có sẵn sàng tham gia? Và vai trò kết nối giữa nông dân – đại lý – doanh nghiệp sẽ vận hành ra sao để chuỗi giá trị này không bị đứt gãy?

Nông hộ: Tác nhân then chốt nhưng còn nhiều trở ngại

Báo cáo khảo sát đối với 95 hộ gia đình tại Sơn La và  các tỉnh Tây Nguyên (Forest Trends và Tavina thực hiện năm 2025) chỉ ra những khó khăn đáng kể:

• Bình quân mỗi hộ sở hữu 1,91 ha đất với 1,9 lô nhỏ, thậm chí tại Sơn La là 3–4 lô/hộ.
• 38% số lô đất chưa có sổ đỏ, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số.
• 43% hộ chưa ghi chép hoạt động thu hái rõ ràng, truy xuất theo lô trồng chưa được thực hiện.
• Trong khi đó, 96% diện tích được trồng trước 2020 – một lợi thế rõ rệt nếu được xác nhận chính xác.

Chị Cầm Thị Mòn, nông dân dân tộc Thái, chia sẻ: “Nhiều người chưa quen với việc ghi chép hay dùng bản đồ. Mong chính quyền giúp làm thủ tục đất đai, còn doanh nghiệp thì hỗ trợ xác định vị trí từng lô để chúng tôi yên tâm sản xuất.”

Ảnh 1. Chị Cầm Thị Mòn, nông dân dân tộc thái chia sẻ ý kiến tại sự kiện.

Nguồn: Forest Trends

Ngoài khó khăn kỹ thuật, vấn đề chi phí cũng là mối bận tâm. “Truy xuất theo EUDR sẽ làm tăng chi phí sản xuất. Câu hỏi là lợi nhuận tăng thêm có đủ hấp dẫn để nông dân, đại lý tham gia không? Và lợi nhuận ấy sẽ được chia sẻ thế nào để đảm bảo công bằng?” – một đại biểu nêu ý kiến.

Đại lý: Mắt xích không thể thiếu nhưng đang thiếu hỗ trợ

Tại hội thảo, các đại lý đã lên tiếng mạnh mẽ về vai trò của mình. “Nếu không có đại lý, không thể phổ biến EUDR đến từng hộ, cũng không thể thu thập dữ liệu sản xuất.” – chị Trần Thị Thúy Nhi, đại lý tại Đắk Lắk, khẳng định.

Chị Nhi kiến nghị 5 giải pháp:

1. Phổ biến EUDR qua kênh đại chúng như truyền hình, radio.
2. Ban hành bộ tiêu chí đơn giản, dễ hiểu để thực hiện.
3. Tập huấn kết nối bốn bên: nông dân – đại lý – doanh nghiệp – chính quyền.
4. Phát triển ứng dụng số hỗ trợ thu thập dữ liệu địa lý.
5. Có chính sách tài chính cụ thể cho đại lý tham gia hệ thống truy xuất.

Anh Nguyễn Xuân Phước, đại lý tại Đắk Nông, cũng lưu ý: “Chúng tôi là người cho vay, cung cấp vật tư cho nông hộ và thu mua sản phẩm từ nông hộ. Nếu sản phẩm bị ách vì vi phạm EUDR, bên chịu thiệt hại lớn nhất chính là đại lý.”

Ảnh 2, 3: Các diễn giả cùng thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm

Nguồn: Forest Trends

Doanh nghiệp và Nhà nước: Chủ động dẫn dắt là yếu tố quyết định

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Trung Kiên, nhấn mạnh: “Việt Nam là một trong 15 nước xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới, không thể đứng ngoài các quy định quốc tế. Bộ đã và đang phối hợp với EU, IDH và các doanh nghiệp để xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng và phổ biến EUDR.”

Từ phía doanh nghiệp, đại diện Công ty Vĩnh Hiệp chia sẻ: “Chúng tôi không thể chờ đợi. Doanh nghiệp phải chủ động liên kết với nông dân, xây dựng chuỗi cà phê bền vững và minh bạch hóa dữ liệu vùng trồng.”

Tại hội thảo, các bên đồng thuận 3 nhóm giải pháp chính:

• Nhà nước: Cần sớm hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật chính thức liên quan đến xác định vị trí lô đất, truy xuất nguồn gốc và hồ sơ pháp lý đất đai để áp dụng thống nhất trên toàn quốc.
• Doanh nghiệp: Cần chủ động dẫn dắt, không chỉ thu mua mà còn hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho đại lý và nông hộ, tạo động lực bền vững cho chuỗi.
• Việc xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, tránh manh mún, trùng lặp và thiếu nhất quán.

Từ lời kết đến hành động

Việc tuân thủ EUDR không chỉ là nhiệm vụ của nông dân hay doanh nghiệp xuất khẩu, mà là nỗ lực tập thể của toàn chuỗi. Nếu thiếu liên kết và chia sẻ trách nhiệm – đặc biệt là với nhóm nông dân quy mô nhỏ và đại lý thu mua – mục tiêu giữ vững thị phần xuất khẩu và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam sẽ gặp nhiều rủi ro.

Sự kiện ngày 18/7 tại Buôn Ma Thuột không chỉ là buổi trao đổi kỹ thuật, mà còn là một lời nhắc rõ ràng: Đã đến lúc chuyển từ “phản ứng thụ động” sang “chủ động định hình tương lai” – để không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình đưa cà phê Việt Nam tiến xa hơn vào các thị trường tiêu chuẩn cao.

Ảnh 3. Tất cả đại biểu tham dự buổi trao đổi kỹ thuật

Nguồn: Forest Trends