Ngành gỗ Việt Nam chung tay vượt qua biến động thị trường

Ngày 7/3/2025, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cùng lãnh đạo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản tỉnh Bình ĐỊnh, Hội Mỹ nghệ và Chế biến Gỗ TP Hồ Chí Minh (HAWA), Hiệp hội Chế biến Gỗ tỉnh Bình Dương (BIFA), Hiệp hội Gỗ và Thủ công Mỹ nghệ tỉnh Đồng Nai (DOWA), Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Thanh Hóa và các chi hội thành viên đã phối hợp cùng Forest Trends tổ chức hội nghị “Đánh giá cơ hội, thách thức và đề xuất giải pháp đạt mục tiêu xuất khẩu gỗ và lâm sản năm 2025”. Hội nghị diễn ra song song cùng hội chợ đồ gỗ ngoài trời QFair tổ chức tại Quy Nhơn, đã thu hút nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia.

Ảnh 1: Ông Phạm Anh Tuấn – Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định phát biểu khai mạc tại Hội nghị

Tại hội nghị, các đại biểu đã chia sẻ tình hình khó khăn chung trong ngành gỗ từ sau đại dịch COVID-19 đến nay. Năm 2024, ngành gỗ Việt Nam duy trì tăng trưởng ổn định. Năm 2024, xuất khẩu gỗ và lâm sản ước đạt 17,15 tỷ USD, tăng 19,1% so với 2023, vượt 12,8% kế hoạch. Nhập khẩu đạt 2,74 tỷ USD, tăng 26,2%. Xuất siêu ước 14,41 tỷ USD, tăng 17,15%. Tuy nhiên, bước sang năm 2025, nhiều khó khăn, thách thức đã được doanh nghiệp nhận diện như các rào cản thương mại, yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn như Mỹ, EU. Đánh giá tình hình xuất nhập khẩu chung của ngành gỗ, ông Phạm Anh Tuấn – Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định, cho rằng tỉnh Bình Định có mức xuất khẩu kỷ lục nhưng chủ yếu là dăm và viên nén lại ko phải là chuyện đáng vui vì giá trị gia tăng thấp, công nghệ ko cao. Do đó, cần thúc đẩy trồng rừng gỗ lớn và đầu tư vào các sản phẩm chế biến có hàm lượng công nghệ cao hơn và tăng cường tính minh bạch trong chuỗi cung ngành gỗ

Ngoài sức mua giảm tại các thị trường xuất khẩu quan trọng như Mỹ, Nhật, EU, v.v. do kinh tế suy thoái, những biến động trong chính sách thương mại quốc tế, đặc biệt là chính sách hạn chế của chính phủ Mỹ đối với các mặt hàng Trung Quốc kể từ khi Tổng thống Trump nhận chức đã dấy lên nhiều lo ngại về tác động đối với ngành gỗ Việt Nam. Theo TS. Tô Xuân Phúc (tổ chức Forest Trends), diễn biến này đặt chính phủ và doanh nghiệp vào tình thế cảnh giác cao độ với nguồn đầu tư FDI từ Trung Quốc và các mặt hàng xuất nhập khẩu từ cả hai nước, tránh đặt ngành gỗ Việt Nam vào thế đối đầu với cả hai cường quốc.

Ảnh 2: TS. Tô Xuân Phúc chia sẻ về biến động trong chính sách thương mại quốc tế và ảnh hưởng đối với ngành gỗ Việt Nam

Về chính sách đối với doanh nghiệp FDI, ông Nguyễn Liêm (Chủ tịch Hiệp hội Chế biến Gỗ tỉnh Bình Dương) cho biết các doanh nghiệp FDI ở Bình dương có tích lũy tư bản tốt, tổ chức sản xuất mạnh, được hỗ trợ về thuế và thủ tục hành chính nên có ưu thế, còn doanh nghiệp Việt Nam lại ko có hỗ trợ này. Điều này gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc đầu tư, mở rộng sản xuất trong bối cảnh thị trường suy thoái như hiện tại. Ông Võ Quang Hà (Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Thủ công Mỹ nghệ tỉnh Đồng Nai) nêu quan điểm cần nhìn vào cụ thể khi doanh nghiệp tăng trưởng kinh tế thì đóng góp cho đất nước được bao nhiêu để có chính sách phù hợp. Chính phủ cần phân tích cụ thể các nhóm doanh nghiệp FDI của các quốc gia/ khu vực khác và doanh nghiệp Việt Nam xem mạnh ở mặt hàng gì, cần nguyên liệu gì, v.v. để xây dựng chuỗi cung ứng và hạ tầng quanh đó, tái cấu trúc lại ngành gỗ từ vùng nguyên liệu đến khu vực chế biến, xuất khẩu để tăng hiệu suất đầu tư, sản xuất, tránh lãng phí, đội giá thành không cần thiết, tạo ra sân chơi lành mạnh, cạnh tranh sòng phẳng giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Để đối phó đối với các chính sách thuế mà Mỹ dự định áp lên Việt Nam, trong đó Mỹ là thị trường lớn chiếm đến gần 60% kim ngạch xuất khẩu của ngành gỗ, ông Nguyễn Sỹ Hòe (phó CT FPA Bình Định) cho rằng cần có biện pháp giảm thâm hụt thương mại và giảm thuế nhập khẩu. Trong tình hình Mỹ siết chặt thương mại với Trung Quốc, chắc chắn sẽ có nhiều doanh nghiệp Trung Quốc tìm cách chuyển đầu tư máy móc, nhà xưởng sang Việt Nam để duy trì xuất khẩu đi Mỹ, càng làm cho thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam tăng thêm, gây rủi ro lớn hơn cho toàn ngành. Các doanh nghiệp Việt Nam cần nghiên cứu áp dụng công nghệ số, đầu tư máy móc, cải thiện cách thức sản xuất, tăng năng suất, giảm sử dụng nhân công, giảm chi phí, giá thành thì mới có cơ hội cạnh tranh với doanh nghiệp Trung Quốc.

Kết luận hội nghị, ông Phạm Anh Tuấn cho rằng việc tổ chức lại chuỗi cung ứng, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chế biến sâu, chuyên môn hóa theo hướng kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh là điều kiện tiên quyết để ngành gỗ phát triển trong dài hạn. Doanh nghiệp và địa phương cần thay đổi tư duy phát triển do hiện tại nguyên liệu của Việt Nam chủ yếu là gia công với giá trị gia tăng không nhiều, rất lãng phí nguồn lực. Đây là bài toán khó, đòi hỏi sự nỗ lực của cả nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp từ trung ương đến địa phương. Các Hiệp hội cần chung tay thúc đẩy các chính sách phát triển bền vững như sản xuất rừng trồng gỗ lớn, tạo công ăn việc làm cho thế hệ tương lai, tìm hiểu các cơ hội mới như tín chỉ carbon rừng, tài chính xanh để định hướng, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược phát triển của ngành.