Tọa đàm doanh nghiệp thường niên Việt Nam - Nhật Bản: Tăng cường chất lượng và tính bền vững trong sản xuất và thương mại viên nén giữa Việt Nam và Nhật Bản

Ngày 28 tháng 11 năm 2024 tại TP Hồ Chí Minh_,_ Chi hội Viên nén Việt Nam, Hiệp hội Năng lượng sinh khối Nhật Bản và Forest Trends đã tổ chức Toạ đàm doanh nghiệp thường niên Việt Nam – Nhật Bản: Tăng cường chất lượng và tính bền vững trong sản xuất và thương mại viên nén giữa Việt Nam và Nhật Bản. Toạ đàm có sự tham gia của hơn 100 đại biểu trực tiếp và trực tuyến, bao gồm đại diện Cục Lâm nghiệp (trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam), lãnh đạo Chi hội Viên nén Việt Nam, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, Hiệp hội Năng lượng Sinh khối (BPA) Nhật Bản, Forest Trends và đại diện nhiều doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu viên nén của Việt Nam cũng như các doanh nghiệp nhập khẩu viên nén của Nhật Bản.

Nhật Bản là thị trường xuất khẩu viên nén gỗ quan trọng nhất của Việt Nam. Đồng thời, Việt Nam hiện cũng là một trong những nguồn viên nén gỗ lớn nhất cho Nhật Bản. Do nhu cầu của Nhật Bản đối với sản phẩm này sẽ tăng trong tương lai, sẽ có thêm nhiều cơ hội để mở rộng thương mại giữa hai nước. Toạ đàm được tổ chức nhằmtăng cường hiểu biết của các bên tham gia, đặc biệt là các đại diện Nhật Bản, về chuỗi cung ứng viên nén gỗ của Việt Nam, tập trung vào các khía cạnh chính như tính hợp pháp của gỗ Việt Nam, chứng nhận bền vững, nguồn nguyên liệu đầu vào và chất lượng sản phẩm.

Ông Nguyễn Thanh Phong, Chủ tịch Chi hội Viên nén Việt Nam chia sẻ nỗ lực của doanh nghiệp Việt Nam trong việc xây dựng vùng trồng rừng có chứng chỉ,
đảm bảo nguồn nguyên liệu bền vững. Nguồn ảnh: Forest Trends

Theo ông Nguyễn Tuấn Hưng, đại diện Cục Lâm nghiệp, Việt Nam đã tích cực xây dựng, sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách cần thiết để tăng cường quản trị rừng và truy xuất nguồn gốc đối với gỗ và sản phẩm gỗ, đặc biệt và nhóm gỗ rừng trồng trong nước. Đây là nỗ lực của Chính phủ Việt Nam nói chung và Bộ NN&PTNT nói riêng nhằm hiện thực hóa các cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế về bảo vệ rừng, thiên nhiên, môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và chống biến đổi khí hậu. Nhằm đáp ứng với các quy định mới yêu cầu chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc gỗ đến nơi sản xuất như Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), Cục Lâm nghiệp đã thí điểm một số sáng kiến mới, trong đó có việc triển khai cấp mã số vùng trồng cho 25,000 ha rừng sản xuất tại 5 tỉnh. Dự kiến, kết quả thí điểm sẽ được nghiệm thu và đánh giá trong nửa cuối năm 2025 để xem xét mở rộng ra triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Ông Nguyễn Tuấn Hưng, đại diện Cục Lâm nghiệp (Bộ NN&PTNT)
_cập nhật về quy định quản lý rừng trồng trong nước của Vi_ệt Nam. Nguồn ảnh: Forest Trends

TS. Tô Xuân Phúc, đại diện Forest Trends, cho biết tình hình sản xuất và xuất khẩu viên nén gỗ của Việt Nam trong 10 tháng đầu năm 2024 vẫn trong tình trạng tương đối trầm lắng sau giai đoạn tăng trưởng nóng cuối năm 2022 – đầu năm 2023. Giá xuất khẩu đều giảm mạnh tại các thị trường xuất khẩu viên nén gỗ chính của Việt Nam là Nhật Bản và Hàn Quốc trong năm 2023. Tại thị trường Nhật Bản, mức giá FOB hiện vẫn ổn định ở mức 140-145 USD/tấn từ nửa cuối năm 2023 đến nay nhưng đã có dấu hiệu tăng trưởng về lượng trong những tháng gần đây. Trong 10 tháng đầu năm 2024, khối lượng và giá trị xuất khẩu viên nén của Việt Nam sang Nhật Bản đạt gần 2.9 triệu tấn và hơn 416 triệu USD.

Lượng và giá trị xuất khẩu viên nén của Việt Nam sang các thị trường chính trong 10 tháng đầu năm 2024.
Nguồn: Forest Trends tổng hợp từ số liệu hải quan

Theo thông tin từ BPA, hiện công suất lắp đặt của nhà máy đồng đốt sinh khối được chấp nhận trong chương trình FIT/FIP đã vượt kế hoạch ban đầu và có thể đạt tới 5,5 GW vào năm 2030. Con số này còn cao hơn nhiều nếu tính cả các dự án năm ngoài chương trình FIT/FIP. Do đó, nhu cầu nhập khẩu viên nén của Nhật Bản dự kiến sẽ tăng trưởng trong năm 2025 dù xu hướng này có vẻ không rõ rệt trong ngắn hạn do sự chậm trễ hoặc một số sự cố vận hành tại các nhà máy phát điện. Giá viên nén hiện đã ổn định ở mức tương đương với trước đợt tăng trưởng nóng 2022-2023 và sẽ khó tăng thêm do nhu cầu còn yếu.

Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sinh khối Nhật Bản chia sẻ về mối quan tâm của doanh nghiệp đối với
tính bền vững của nguồn nguyên liệu sản xuất viên nén. Nguồn ảnh: Forest Trends

Trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu viên nén có xu hướng gia tăng, các doanh nghiệp Nhật Bản đã đặt nhiều câu hỏi về tính bền vững của nguồn nguyên liệu cung ứng cho ngành viên nén Việt Nam. Trong bài trình bày cập nhật các quy định về môi trường và phát triển bền vững đối với sản phẩm sinh khối của Nhật Bản, TS. Takanobu Aikawa cho biết chính phủ nước này đã liên tục tăng tỷ trọng năng lượng sinh khối trong quy hoạch ngành điện từ nay đến năm 2035 nhằm giảm phát thải carbon của ngành điện. Ngoài viên nén gỗ và viên nén vỏ hạt cọ (PKS) nhập khẩu, Nhật Bản cũng tự chủ được khoảng gần 60% nhu cầu nhiên liệu sinh khối từ các nguồn trong nước. Theo TS. Aikawa, tất cả các nhà điện sử dụng sinh khối gỗ nhập khẩu đều đáp ứng yêu cầu giảm phát thải 50% so với mức trung bình của các nhà máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch của chính phủ Nhật Bản hiện tại trong chương trình FIT. Tuy nhiên, chính phủ sẽ tăng mức giảm thải bắt buộc lên 70% sau năm 2030 đối với tất cả các dự án tham gia FIT và ngành năng lượng sinh khối buộc phải tìm cách cải thiện hiệu suất để giảm phát thải ở các nhà máy sử dụng viên nén gỗ để đáp ứng yêu cầu này. Hiện tại, các chứng chỉ FSC, PEFC, SBP và GGL đã được FIT chấp nhận và có thể sử dụng làm bằng chứng chứng minh tính hợp pháp và bền vững theo Đạo luật Gỗ sạch (Clean Wood Act) sửa đổi. Do đó, các hiệp hội có thể xem xét xây dựng những bộ hướng dẫn cho doanh nghiệp xuất khẩu sang Nhật Bản dựa trên bộ tiêu chí của các chương trình chứng chỉ này.

Các đại biểu thảo luận về giải pháp tăng cường tính hợp pháp và tính bền vững của chuỗi cung sản xuất
và thương mại viên nén giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Theo TS. Tô Xuân Phúc, trong tương lai sẽ có thêm các diện tích mới được đưa vào trồng rừng với keo là loài chiếm ưu thế, bao gồm cả đất nông nghiệp. Điều này có thể đặt ra một số vấn đề liên quan đến tính pháp lý của hoạt động chuyển đổi chức năng sử dụng đất. Mặt khác, năng lực chế biến của Việt Nam sẽ được mở rộng, đặc biệt là ở khu vực phía Bắc với một số nhà máy mới đang được xây dựng. Nguồn nguyên liệu ở phía Nam, chủ yếu là phế liệu chế biến gỗ, có thể bị ảnh hưởng bởi chiến tranh thương mại Mỹ – Trung. Mặc dù chưa có thông tin rõ ràng rằng liệu nguồn nguyên liệu thô này sẽ tăng lên hay giảm đi nhưng có khả năng ảnh hưởng đến luồng cung viên nén sang Nhật Bản. Ông Nguyễn Thanh Phong, Chủ tịch Ban Chấp hành Chi hội Viên nén Việt Nam, chia sẻ nhiều doanh nghiệp đã và đang nỗ lực triển khai các dự án liên kết, hợp tác với các nhóm hộ để xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, có chứng chỉ để đảm bảo nguồn cung đầu vào hợp pháp và ổn định, có chất lượng tốt nhằm phục vụ sản xuất viên nén xuất khẩu.

Đối với quan ngại của phía BPA và các doanh nghiệp Nhật Bản về chất lượng của viên nén và tình trạng các lô hàng viên nén chứa các vật thể, vật liệu lạ như dây nhựa, bao tải, thanh kim loại, v.v. gây tiềm tàng nguy cơ cháy nổ tại các nhà máy sử dụng viên nén, đại diện Chi hội Viên nén Việt Nam và một số doanh nghiệp lớn đã phản hồi về một số rủi ro xảy ra trong quá trình vận chuyển, bốc dỡ hàng có thể dẫn đến vấn đề này. Hai bên thống nhất sẽ tiếp tục phối hợp điều tra, tìm hiểu nguyên nhân và tìm cách tháo gỡ vấn đề để duy trì quan hệ đối tác thương mại tin cậy, bền vững trong tương lai.

Các đại biểu tham dự chụp ảnh kỷ niệm tại tọa đàm.

Nội dung các bài trình bày của tọa đàm được cập nhật tại LINK này.
Quý độc giả có thể xem lại toạ đàm qua video dưới đây.
Mọi câu hỏi và phản hồi, xin gửi về email (Mekongrg@gmail.com)