Rơi vào vòng xoáy suy giảm? Câu chuyện con gà hay quả trứng  về sản phẩm gỗ của Việt Nam khi xuất khẩu sang Hàn Quốc, Nhật Bản

Nhật Bản và Hàn Quốc là hai thị trường xuất khẩu viên nén chính của Việt Nam, chiếm hơn 95% tổng sản lượng.

Giá xuất khẩu viên nén của nước ta đã giảm mạnh từ mức đỉnh 185-190 USD/tấn (FOB Việt Nam) vào cuối năm 2022 xuống còn 150 USD/tấn cho Nhật Bản và dưới 100 USD/tấn cho Hàn Quốc vào tháng 3 năm 2024. Sự sụt giảm đáng kể này đã đẩy nhiều đơn vị sản xuất của Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đến bờ vực phá sản; một số chấp nhận thua lỗ, tiếp tục sản xuất để duy trì dòng tài chính cho việc vay vốn; số khác cố gắng cắt giảm chi phí bằng cách ép các hộ sản xuất nhỏ hạ giá nguyên liệu, giảm tiêu chuẩn chất lượng và bền vững; một số thậm chí còn giả mạo chứng nhận FSC.

Có thị trường là có sức mạnh. Chúng tôi đã chứng kiến người mua viên nén, đặc biệt là từ Hàn Quốc, dùng sức ép để khiến các nhà sản xuất Việt Nam giảm giá. Khi giá giảm, một số nhà sản xuất của nước ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc tạo ra sản phẩm có chất lượng và tiêu chuẩn thấp. Điều này, một phần, dẫn đến việc giả mạo chứng nhận FSC.

Liệu các nhà nhập khẩu và sản xuất có đang rơi vào vòng xoáy suy giảm? Các nhà sản xuất Việt Nam nên nâng cao chất lượng và tiêu chuẩn để yêu cầu người mua tăng giá, hay ngược lại? Câu chuyện này giống như bài toán con gà và quả trứng.

Vấn đề tương tự cũng xảy ra với ván ép Việt Nam xuất khẩu sang Hàn Quốc, sản phẩm nội thất của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ, và nhiều mặt hàng nông-lâm sản khác, đặc biệt sau COVID-19.

Người mua nên đầu tư vào việc tìm hiểu rõ chuỗi cung ứng, cần phải xây dựng niềm tin với các nhà sản xuất Việt Nam. Điều này giúp đơn giản hóa chuỗi cung ứng và cho phép truy xuất nguồn gốc. Tính hợp pháp là cốt lõi và nên đủ tốt nếu nó đủ mạnh. Các tiêu chuẩn bền vững của bên thứ ba quan trọng nhưng chúng đắt đỏ và nhiều hộ sản xuất nhỏ không thể tuân thủ. Đơn vị trong chuỗi cung ứng sẽ không chấp nhận nếu lợi nhuận không thể bù đắp chi phí.

Việt Nam vừa ký kết một biên bản ghi nhớ (MOU) hợp tác dài hạn với Nhật Bản. Một biên bản ghi nhớ tương tự cũng đã được ký kết giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Việt Nam hy vọng rằng việc triển khai các biên bản ghi nhớ này trong tương lai sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc Nhật Bản và Hàn Quốc công nhận các hệ thống/tiêu chuẩn hợp pháp của Việt Nam. Mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản cũng đang diễn ra ở cấp độ kinh doanh. Các doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam đã trao đổi với đơn vị mua hàng phía Nhật Bản về các khía cạnh hợp pháp và bền vững của viên nén và sản phẩm gỗ xuất khẩu, từ Việt Nam sang Nhật Bản. Hy vọng rằng nỗ lực này sẽ giúp đảo ngược vòng xoáy suy giảm hiện nay.