Ngày 10/7/2025 tại TP Hồ Chí Minh, Hiệp hội Cao su Việt Nam (VRA) và Tổ chức Forest Trends phối hợp tổ chức Hội thảo “Chuỗi cung cao su tiểu điền: Thực trạng và khả năng đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh Châu Âu”với mục tiêu tăng cường hiểu biết về chuỗi cung cao su tiểu điền, giúp các doanh nghiệp ngành cao su Việt Nam và các bên liên quan chuẩn bị để đáp ứng với các yêu cầu của EUDR. Hội thảo cung cấp thông tin về Quy định của EUDR và thực trạng chuỗi cung cao su tiểu điền của Việt Nam, bao gồm một số mô hình liên kết đã được triển khai nhằm thích ứng với EUDR. Hội thảo cũng đề xuất các giải pháp hướng tới đáp ứng đầy đủ các quy định của EUDR đối với chuỗi cung cao su tiểu điền nói riêng, và phát triển bền vững ngành cao su Việt Nam nói chung trong tương lai. Hội thảo đã thu hút sự tham gia của đại diện các cơ quan trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bao gồm Vụ Hợp tác Quốc tế và Cục Trồng trọt. Hội thảo còn có sự hiện diện của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất nhập khẩu các mặt hàng cao su, đại lý và hộ tiểu điền cao su, công ty công nghệ, cơ quan nghiên cứu, tổ chức quốc tế và các cơ quan thông tấn báo chí.
Ảnh 1: Ông Nguyễn Quốc Mạnh – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cùng khai mạc hội thảo với ông Võ Hoàng An – Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hiệp hội Cao su Việt Nam và ông Nguyễn Vinh Quang – chuyên gia của tổ chức Forest Trends
Nguồn: Forest Trends
Ngành sản xuất và chế biến cao su là một trong những ngành hàng xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam. Năm 2024 tổng diện tích trồng cao su của cả nước đạt gần 910 ngàn ha, trong đó diện tích thuộc các hộ gia đình (còn gọi là cao su tiểu điền) chiếm 54%, và thuộc các doanh nghiệp chiếm 46%. Cao su tiểu điền ngày càng trở thành nguồn cung nguyên liệu quan trọng đối với ngành. Diện tích tiểu điền tăng dần qua các năm và chính thức vượt qua diện tích đại điền từ năm 2017. Năm 2024 lượng cung cao su nguyên liệu từ các nông hộ đạt 819 ngàn tấn mủ, tương đương 63% trong tổng 1,3 triệu tấn (quy khô) nguyên liệu trong nước. Lượng cung cao su từ tiểu điền dự kiến sẽ tiếp tục ổn định trong những năm tới.
Liên minh Châu Âu (EU) đã ban hành Quy định không gây mất rừng và suy thoái rừng (gọi tắt là EUDR) từ năm 2023, và sẽ chính thức được áp dụng từ ngày 30/12/2025. EUDR yêu cầu 7 nhóm mặt hàng, trong đó có cao su, khi nhập khẩu vào EU phải đảm bảo (a) toàn bộ chuỗi cung – từ sản xuất đến xuất khẩu – tuân thủ pháp luật quốc gia nơi sản xuất, có khả năng truy xuất đầy đủ, và (b) quá trình sản xuất không gây mất rừng và suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020.
Mặc dù vậy, chuỗi cung cao su từ hộ tiểu điền hết sức phức tạp, sự vận hành của chuỗi khó đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc. Tại Việt Nam, chuỗi cung này chủ yếu hoạt động theo hình thức tự phát, với sự tham gia của 264 ngàn hộ tiểu điền, cùng nhiều cấp đại lý trung gian có vai trò kết nối hộ và các doanh nghiệp chế biến nhưng thiếu cơ chế kiểm soát truy xuất. Trong chuỗi cung cao su tiểu điền hiện nay, hầu hết nông hộ không có sổ ghi chép hoạt động sản xuất, thông tin pháp lý về đất đai không đầy đủ. Đồng thời, đại lý trung gian không lưu trữ hồ sơ giao dịch một cách có hệ thống, thậm chí một số đại lý hoạt động mà không đăng ký kinh doanh. Điều này khiến việc chứng minh tính hợp pháp và không gây mất rừng của sản phẩm ở cuối chuỗi trở nên cực kỳ khó khăn. Để đáp ứng các yêu cầu của EUDR và duy trì khả năng xuất khẩu sang thị trường EU, cần có những biện pháp can thiệp để tổ chức lại chuỗi cung từ khâu khai thác mủ đến sản xuất, xuất khẩu. Ngoài EU, nhiều thị trường khác cũng đòi hỏi truy xuất nguồn gốc như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc. Thậm chí Trung Quốc – thị trường lớn nhất chiếm đến 70% kim ngạch xuất khẩu cao su của Việt Nam – cũng đã dần thắt chặt quy định này trong các năm qua đối với các mặt hàng nông lâm sản nhập khẩu vào nước này. Có thể nói, đây là xu hướng toàn cầu và ngành cao su Việt Nam bắt buộc phải thay đổi để thích ứng nếu muốn duy trì và phát triển trong tương lai.
Ảnh 2: Ông Đỗ Khắc Toàn, đại diện đại lý cao su Toàn Huyền chia sẻ về kinh nghiệm thực hiện EUDR.
Nguồn: Forest Trends
Ông Đỗ Khắc Toàn, đại lý cao su Toàn Huyền chia sẻ: “Với EUDR, chúng tôi đã triển khai khoảng 40%, nhưng rất khó khăn vì cao su trồng trên đất rừng khai hoang nhiều, một số mảnh không có sổ sách. Nếu có thì thật sự nếu không thân thích, rất khó để người dân cung cấp thông tin. Nhiều tiểu điền vẫn lo lắng và thắc mắc liệu thông tin có bị rò rỉ, hay bán cho bên thứ ba không. Chúng tôi mong muốn sở ban ngành có thể gửi xuống công văn, có cam kết, hướng dẫn rõ ràng, cụ thể ở từng địa phương để đảm bảo, cho người dân yên tâm_”_
Việt Nam hiện đã và đang hình thành các mô hình cao su đại điền và tiểu điền đáp ứng EUDR. Doanh nghiệp đáp ứng EUDR chủ yếu là các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn. Mô hình tiểu điền đáp ứng EUDR chủ yếu là các sáng kiến của các doanh nghiệp tư nhân, như mô hình của công ty Mai Vĩnh, Việt Sing, Thuận Lợi, v.v. thực hiện thông qua việc liên kết các hộ tiểu điền và các đại lý, tổ chức chuỗi cung nhằm đảm bảo truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của EUDR về tính hợp pháp và không gây mất rừng. Sản phẩm “cao su đáp ứng EUDR” từ các mô hình này đã được xuất khẩu sang EU với mức giá cao hơn sản phẩm thông thường từ 150 tới 300 USD/tấn. “Nhu cầu của thị trường trong tương lai rất lớn. Chúng tôi sẽ mở rộng quy mô sản xuất để đáp ứng thị trường trong tương lai.” – Bà Đặng Thị Hoa Mai, Giám đốc công ty chia sẻ.
Ảnh 3: Ông Mai Văn Thôi – Đại diện công ty Mai Vĩnh chia sẻ về kinh nghiệm đáp ứng EUDR của DN.
Nguồn: Forest Trends
TS. Tô Xuân Phúc, Giám đốc Chương trình Chính sách, Thương mại và Tài chính Lâm nghiệp của Tổ chức Forest Trends, cho rằng doanh nghiệp (DN) chế biến cần có vai trò thúc đẩy hình thành chuỗi cung tiểu điền bền vững, đặc biệt là DN tư nhân. “Nguồn cung cao su nguyên liệu từ hộ tiểu điền có vai trò quan trọng không chỉ với DN tư nhân và cả với DN Nhà nước. Sự chung tay của các DN hỗ trợ hộ tiểu điền đáp ứng các yêu cầu minh bạch chuỗi cung và bền vững nên là một hợp phần cơ bản của mô hình kinh doanh của DN, nhằm xây dựng vùng nguyên liệu lâu dài và chuỗi cung có kiểm soát và bền vững,” TS. Tô Xuân Phúc nêu quan điểm.
Ông Võ Hoàng An, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Cao su Việt Nam (VRA) nhấn mạnh: “Yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch trong chuỗi cung ngày càng trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại các thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, chuỗi cung cao su tiểu điền – vốn là nền tảng của ngành cao su Việt Nam và gắn liền với sinh kế của hàng trăm nghìn hộ dân – đang đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu nếu không có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Việc đáp ứng EUDR là một thách thức lớn, nhưng đồng thời cũng _là cơ hội để nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị theo hướng bền vững và có trách nhiệm hơn. VRA sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, hộ tiểu điền và các bên liên quan nhằm thúc đẩy mô hình chuỗi cung minh bạch, phù hợp với xu thế của thị trường thế giớ_i.”
Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật (TT&BVTV), Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) chia sẻ: “Cục xác định truy xuất nguồn gốc là cốt lõi của EUDR. Việc truy xuất là do DN tự tiến hành. Nhiều DN đủ điều kiện để tự xây dựng cơ sở dữ liệu, tuy nhiên vẫn có những DN không đủ khả năng. Cục TT&BVTV hướng tới xây dựng một cơ sở dữ liệu, phần mềm để tất cả DN có thể dùng chung. Để sử dụng phần mềm này, DN phải phối hợp với các hộ nông dân để khai báo. Hiện nay, cơ sở dữ liệu đang được cục chuyển đổi số đánh giá về mặt an ninh an toàn dữ liệu. Sau đấy, DN có thể sử dụng hoàn toàn miễn phí. Vụ Hợp tác Quốc tế cũng sẽ sớm có một hướng dẫn chung về EUDR gửi tới DN và bà con. Nỗ lực chung của tất cả chúng ta đến thời điểm này là tương đối thành công, EU đã ghi nhận nỗ lực của Việt Nam, thông qua việc chúng ta được vào nhóm rủi ro thấp.”
Ảnh 4: Các đại biểu thảo luận các vấn đề tồn tại và giải pháp nâng cao khả năng đáp ứng EUDR của chuỗi cung tiểu điền
Nguồn: Forest Trends
Truy xuất nguồn gốc, sản xuất bền vững, hay đáp ứng EUDR là hoạt động tất yếu đối với các DN cao su của Việt Nam. Để thực hiện được điều này, niềm tin giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng, giữa các hộ tiểu điền, đại lý hay DN đóng vai trò rất quan trọng. Phần lớn DN vẫn chưa làm việc việc trực tiếp với các hộ tiểu điền. Để có thể đáp ứng EUDR thành công, DN cần có những tương tác cụ thể để xây dựng niềm tin các bên, chia sẻ trách nhiệm, hỗ trợ đại lý và các nông hộ. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ về công nghệ rất cần thiết để lưu trữ và chia sẻ thông tin giữa các mắt xích. Ngoài ra, các bên liên quan cần có các cơ chế khuyến khích khác nhau, cũng như chế tài thúc đẩy việc thực thi nghiêm túc hơn. Chính phủ Việt Nam hiện đang tích cực triển khai thực hiện các quy định truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững trong nhiều lĩnh vực từ 1/7/2025. Đây cũng là cơ hội để ngành cao su Việt Nam chuyển mình bằng việc tận dụng các hỗ trợ từ chính phủ, chính quyền địa phương và các bên liên quan để tăng cường tính pháp lý và bền vững trong chuỗi cung. Forest Trends sẽ tiếp tục phối hợp với VRA, các bộ, ban ngành để thúc đẩy các hỗ trợ cần thiết cho nông hộ, đại lý nhằm đáp ứng EUDR nói riêng và các yêu cầu ngày càng chặt chẽ hơn của các thị trường xuất khẩu trong thời gian tới.
Mọi thông tin liên hệ Ms. Lương Kim Anh (Email: kanh@forest-trends.org; Điện thoại: 0703014431).
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ của bạn!