Toạ đàm: Tiếp cận cảnh quan - Giải pháp bền vững cho sản phẩm nông-lâm nghiệp để đáp ứng EUDR?

Ngày 13/12/2024, Mạng lưới EUDR-Lâm nghiệp đã tổ chức Toạ đàm Tiếp cận cảnh quan: Giải pháp bền vững cho sản phẩm nông-lâm nghiệp để đáp ứng EUDR? Diễn giả tham gia tọa đàm gồm Ông Bùi Đức Hào, Trưởng nhóm Kỹ thuật – Tổ chức IDH Việt Nam và ông Đỗ Trọng Hoàn, Quản lý Chương trình Dự án iLandscape – UNDP Việt Nam. Hiện tại, UNDP và IDH Việt Nam đang triển khai dự án sử dụng cách tiếp cận cảnh quan để thúc đẩy phát triển bền vững các ngành hàng tại hai tỉnh Đắk Nông và Lâm Đồng.

Tiếp cận cảnh quan là gì?

Tiếp cận cảnh quan là phương pháp quản lý đất đai và tài nguyên một cách bền vững, dựa trên sự hợp tác giữa các bên liên quan trong một khu vực nhất định. Mục tiêu chính của tiếp cận cảnh quan là cân bằng giữa các lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường, đảm bảo sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Phương pháp này khuyến khích xây dựng tầm nhìn chung, kế hoạch hành động cụ thể, và các quan hệ hợp tác dài hạn để giải quyết những thách thức phức tạp trong quản lý tài nguyên.

Tiếp cận cảnh quan không chỉ bảo vệ các chức năng sinh thái quan trọng như bảo tồn đa dạng sinh học và an ninh nguồn nước mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế và cải thiện sinh kế của cộng đồng. Bằng cách tích hợp các hoạt động sản xuất (nông nghiệp, khai thác khoáng sản, bảo vệ rừng), phương pháp này giúp giải quyết xung đột lợi ích giữa các ngành hàng và tăng cường quản trị tài nguyên một cách minh bạch và có trách nhiệm.

Ở Việt Nam, tại các khu vực như Tây Nguyên, trong một vùng cảnh quan có nhiều hoạt động phát triển kinh tế, bao gồm các ngành hàng nông nghiệp như cao su, cà phê, cây nông nghiệp ngắn ngày, hoạt động bảo vệ phát triển rừng, v.v. Để thúc đẩy sản xuất các ngành hàng một cách bền vững bao gồm bảo vệ các hệ sinh thái, đa dạng sinh học và phát triển rừng, cách tiếp cận cảnh quan có thể là một giải pháp để hài hòa các mục tiêu nói trên.

Các yếu tố tác động tới cảnh quan

Theo chia sẻ từ đại diện IDH Việt Nam, cảnh quan bao gồm 3 yếu tố chính: các yếu tố vật lý (tự nhiên và nhân tạo), các yếu tố con người, các yếu tố tự nhiên (nhiệt độ, mưa nắng). Ngoài các tác động của các yếu tố chính trong cảnh quan, các yếu tố bên ngoài như viện nghiên cứu, ngân hàng, nhà máy xuất khẩu, đơn vị cung ứng phân bón, đều có ảnh hưởng tới cảnh quan. Thị trường, người mua và người tiêu dùng cũng là nhóm có tác động trực tiếp tới cảnh quan, nếu người tiêu dùng quan tâm tới phát triển bền vững thì sẽ thúc đẩy phát triển bền vững của vùng cảnh quan và ngược lại.

Áp dụng tiếp cận cảnh quan trong thực tế

Hiện tại, UNDP và IDH Việt Nam đang phối hợp với các đối tác triển khai các dự án sử dụng cách tiếp cận cảnh quan trong thúc đẩy phát triển ngành hàng bền vững tại khu vực Tây Nguyên. Một trong những cách tiếp cận quan trọng của các hoạt động này là thiết lập các PPI compact (Liên minh vùng sản xuất kết hợp bảo vệ tài nguyên và an sinh xã hội) ở cấp huyện và cấp tỉnh. PPI compact bao gồm tất cả các nhà sản xuất, các bên liên quan, các bên sở hữu và sử dụng đất trong một khu vực địa lý, và bao gồm các ngành hàng chính trong khu vực.  Thông qua cơ chế hợp tác công tư và đa bên xuyên suốt trong quá trình xác định mục tiêu, thiết kế, lập kế hoạch và thực hiện can thiệp, PPI compact giúp liên tục cải thiện mức độ bền vững của khu vực. Các PPI compact tập trung vào:

1. Bảo vệ và bảo tồn tài nguyên: thúc đẩy bảo vệ rừng tái sinh và phát triển rừng, thúc đẩy nông lâm kết hợp (trồng xen), bảo vệ tài nguyên nước/đất
2. Sản xuất bền vững
3. Hướng tới tăng sinh kế và cải thiện an sinh xã hội.

Tới nay, IDH đã thiết lập được 5 PPI compact, trong đó có 3 PPI compact tại Đắk Lắk, 2 tại Lâm Đồng, và đang đồng hành với tỉnh Đăk Nông để thiết kế 2 PPI compact ở Đăk Nông.

Theo chia sẻ từ đại diện IDH, PPI compact giúp cải thiện hiệu quả sử dụng đất và nước, giảm các nguy cơ gây mất rừng từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp và giảm phát thải khí nhà kính. Theo ước tính, 90% vườn cà phê ở Di Linh giảm canh tác độc canh, diện tích trồng xen ở Di Linh tăng lên 51%, ở Đăk Lăk tăng trên 70%. PPI compact cũng giúp tăng cường nguồn nước tưới cho khoảng 20% cà phê ở Di Linh, so với đợt hạn của 2014 và 2023, dù các chỉ số nắng nóng và lượng mưa giống nhau nhưng thiệt hại của các vườn cà phê khác nhau hoàn toàn do quản lý sử dụng nước và thảm thực vật.

Tiếp cận cảnh quan và EUDR

Tiếp cận cảnh quan nhấn mạnh sự hợp tác đa bên trong đó có vai trò không thể thiếu của các cơ quan quản lý nhà nước như UBND cấp tỉnh/huyện và các cơ quan chức năng thuộc Bộ NN&PTNT như Cục Lâm nghiệp và Cục Kiểm lâm. Các cơ quan quản lý nhà nước giúp xây dựng, quản lý và cung cấp các cơ sở dữ liệu rừng và ranh giới hiện trạng rừng cho các bên liên quan bao gồm doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Trong PPI compact, Cục Lâm nghiệp và Cục Kiểm lâm cung cấp nền tảng dữ liệu để các bên có thể xây dựng cơ sở dữ vùng trồng một cách đồng nhất, tránh tình trạng chồng chéo và tốn kém cho các nhà sản xuất.

Tiếp cận cảnh quan cũng thúc đẩy sự hợp tác giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng. Với việc thúc đẩy sự tham gia đa bên trong cảnh quan, các bên vừa là tác nhân trong cảnh quan, đồng thời cũng là bên giám sát việc thực thi pháp luật và các kế hoạch diễn ra trong cảnh quan, từ đó đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong các hoạt động sản xuất và tuân thủ pháp luật.

Quý độc giả có thể xem lại bài trình bày tại link và toàn bộ toạ đàm qua video dưới đây:

Mọi câu hỏi và phản hồi, xin Quý độc giả gửi về email: hathuckpt@gmail.com