Toạ đàm: Nông hộ tham gia chuỗi cung xuất khẩu - Tiếng nói từ cộng đồng

Nằm trong chuỗi tọa đàm do Mạng lưới EUDR – Lâm nghiệp tổ chức, chiều ngày 22/11/2024, Tọa đàm với chủ đề: Nông hộ tham gia chuỗi cung xuất khẩu – Tiếng nói từ cộng đồng đã diễn ra với sự tham gia của anh Y Cường, hộ trồng cà phê tại huyện Lạc Dương, Lâm Đồng; anh Lý Nam Long, hộ trồng cao su tại huyện Krông Nô, Đắk Nông; anh Lý Ngọc Vinh, hộ trồng gỗ keo tại huyện Phú Lương, Thái Nguyên; và các công ty đang thu mua sản phẩm từ các hộ trên.

Hình 1: Nông hộ tham gia chuỗi cung ứng các ngành hàng cà phê, gỗ và cao su

Tại nhiều cuộc thảo luận ở cả trong và ngoài nước, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp thường quan ngại về tính dễ bị tổn thương của nông hộ sản xuất khi thích ứng với EUDR. Ở Việt Nam, nông hộ đóng vai trò rất quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu ngành hàng cà phê, cao su và gỗ. Theo số liệu từ các cơ quan chức năng, cả nước có khoảng 1,1 triệu hộ gia đình được giao khoảng 1,45 triệu ha rừng sản xuất, cung cấp trên 50% gỗ rừng trồng. Cà phê nông hộ chiếm tới 90% tổng diện tích trồng cà phê, cao su tiểu điền chiếm 51% tổng diện tích cao su cả nước. Mặc dù có vai trò rất lớn trong chuỗi cung ứng, các nông hộ trồng rừng, cà phê và cao su đang đối mặt với nhiều khó khăn khi đáp ứng các yêu cầu của EUDR.

Tính pháp lý của đất đai

Theo chia sẻ của đại diện các nông hộ, phần lớn các nông hộ sản xuất gặp khó khăn trong việc chứng minh tính hợp pháp trong quyền sử dụng đất. Hầu hết đất đai canh tác của họ được khai hoang và truyền lại từ thời cha ông, nên chưa được chính quyền địa phương cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Để đảm bảo quyền lợi của mình, các nông hộ tham gia diễn đàn kiến nghị các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương sớm tiến hành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ đã sử dụng đất lâu dài, hợp pháp và không có tranh chấp.

Khó khăn trong truy xuất nguồn gốc

Đa số các nông hộ phụ thuộc vào tiểu thương và đầu nậu để tìm đầu ra cho sản phẩm. Điều này vô hình chung làm giảm tính cạnh tranh của họ trong chuỗi cung ứng, đồng thời tăng tính phức tạp của chuỗi cung ứng và đòi hỏi nhiều nguồn lực cho việc truy xuất nguồn gốc.

Đối với các nông hộ trồng rừng, đất trồng rừng thường từ nguồn khai hoang hoặc được bàn giao trong các chương trình giao đất giao rừng. Do đặc điểm lịch sử, các diện tích trồng rừng không liền khu, liền khoảnh và có diện tích rất nhỏ, thậm chí có lô rừng có diện tích chỉ 0,1 ha, thấp hơn diện tích tối thiểu trong định nghĩa về rừng của EUDR. Tương tự, diện tích mảnh vườn của các nông hộ trồng cà phê và cao su cũng rất nhỏ và manh mún, đất đai sản xuất rất phân tán, do vậy việc truy xuất nguồn gốc hoặc triển khai các mô hình canh tác quy mô lớn gặp rất nhiều khó khăn.

Vai trò của hiệp hội, hợp tác xã, và nhóm hộ

Các hợp tác xã (HTX) và nhóm hộ giúp nông hộ tiếp cận tố hơn với thông tin và thị trường, góp phần rút ngắn chuỗi cung ứng. Các nông hộ tham gia tọa đàm chia sẻ kinh nghiệm hoạt động theo mô hình HTX và nhóm hộ, cho thấy HTX đóng vai trò rất lớn trong việc xây dựng cầu nối giữa nông hộ và thị trường, cung cấp các thông tin và giá cả thị trường, đồng thời kết nối trực tiếp các nông hộ với các công ty thương mại và sản xuất. Nhờ sự hỗ trợ của các HTX và nhóm hộ, các nông hộ có thể bán nguyên liệu với giá thành tốt hơn. HTX và nhóm hộ cũng hoạt động hiệu quả trong trường hợp các nông hộ cần sự hỗ trợ pháp lý từ cơ quan quản lý và chính quyền địa phương.

Trong thời gian tới, các hiệp hội như Hiệp hội Cà phê và Ca cao, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản, Hiệp hội Cao su, và các doanh nghiệp lớn nên định hướng lại vai trò của nông hộ trong chuỗi cung ứng của từng ngành hàng cũng như trong mô hình kinh doanh bền vững của doanh nghiệp. Vai trò của nông hộ không chỉ dừng lại là đối tác cung ứng sản phẩm, mà nên là đối tác hợp tác lâu dài vì sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và ngành hàng.

Quý độc giả có thể xem lại toàn bộ toạ đàm qua video dưới đây:

Mọi câu hỏi và phản hồi, xin Quý độc giả gửi về email: hathuckpt@gmail.com